سیستم اعلام حریق چیست
آتشسوزی یکی از خطراتی است که میتواند در محیطهای صنعتی، پتروشیمی، پالایشگاهها، نیروگاهها، کارخانهها، ساختمانهای اداری و محیطهای مسکونی رخ دهد.
شدت خسارت ناشی از آتشسوزی تنها به تجهیزات و ساختمان محدود نمیشود و در محیطهای صنعتی میتواند جان کارکنان، فرآیند تولید و حتی کل مجموعه را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، تشخیص سریع آتش، شعله و نشت گاز یکی از مهمترین بخشهای سیستمهای ایمنی در صنایع مختلف به شمار میرود.
سیستم اعلام حریق وظیفه دارد در کوتاهترین زمان ممکن وجود شرایط خطرناک را تشخیص داده و با ارسال سیگنال به سیستم کنترل، اپراتورها و افراد حاضر در محیط را از وقوع حادثه مطلع کند.
در محیطهای صنعتی و بهخصوص صنایع نفت و گاز، پتروشیمی و پالایشگاهی، سیستمهای اعلام حریق معمولا در قالب سیستمهای Fire and Gas یا F&G مورد استفاده قرار میگیرند.
این سیستمها علاوه بر تشخیص آتش، قابلیت شناسایی گازهای خطرناک و قابل اشتعال را نیز دارند.
بنابراین میتوان گفت هدف اصلی سیستم اعلام حریق، تشخیص سریع شرایط خطرناک، اعلام هشدار و فراهم کردن امکان واکنش سریع برای جلوگیری از گسترش حادثه است.
در این مقاله با سیستم اعلام حریق، اجزای آن، تجهیزات تشخیص و هشدار، سیستم F&G و مهمترین نکات انتخاب تجهیزات اعلام حریق صنعتی آشنا میشویم
سیستم اعلام حریق چگونه کار میکند؟
عملکرد یک سیستم اعلام حریق را میتوان به صورت ساده در چند مرحله توضیح داد:
مرحله اول: تشخیص
دتکتورها یا تجهیزات تشخیص، شرایط محیط را پایش میکنند.
این تجهیزات ممکن است برای تشخیص شعله، گاز، دود، حرارت طراحی شده باشند.
مرحله دوم: ارسال سیگنال
پس از تشخیص شرایط غیرعادی، سیگنال مربوطه به Control Panel یا سیستم کنترل ارسال میشود.
مرحله سوم: پردازش اطلاعات
سیستم کنترل اطلاعات دریافتی را بررسی کرده و در صورت تأیید شرایط هشدار، فرمان مناسب را صادر میکند.
مرحله چهارم: اعلام هشدار
در این مرحله تجهیزات هشداردهنده مانند Sounder و Flasher فعال میشوند تا افراد حاضر در محل از وضعیت خطر مطلع شوند.
مرحله پنجم: اجرای اقدامات ایمنی
در سیستمهای صنعتی، بسته به طراحی سیستم، ممکن است اقدامات دیگری مانند ارسال سیگنال به سیستمهای ایمنی یا فرآیندی نیز انجام شود.
به همین دلیل طراحی صحیح سیستم F&G باید بر اساس ریسک فرآیند، محدوده تحت پوشش، نوع خطر و فلسفه ایمنی سایت انجام شود.
اجزای سیستم اعلام حریق
به طور کلی یک سیستم اعلام حریق صنعتی یا F&G (Fire and Gas System) شامل سه بخش می باشد:
- تجهیزات تشخیص دهنده گاز و آتش یا Fire and Gas Detector
- تجهیزات هشدار دهنده یا Alarm Device
- سیستم کنترل یا Control Panel
هر یک از این بخشها وظیفه مشخصی دارند و عملکرد صحیح کل سیستم به هماهنگی میان آنها وابسته است.
1. تجهیزات تشخیصدهنده
تجهیزات تشخیص وظیفه دارند شرایط محیط را پایش کنند. بسته به نوع کاربرد، از تجهیزات مختلفی استفاده میشود، از جمله:
- Flame Detector
- Gas Detector
- Smoke Detector
- Heat Detector
در محیطهای صنعتی، انتخاب نوع دتکتور باید بر اساس نوع خطر و مشخصات فرآیند انجام شود.
2. تجهیزات هشداردهنده
پس از تشخیص وضعیت خطرناک، تجهیزات هشداردهنده باید افراد حاضر در محل را مطلع کنند.
مهمترین تجهیزات این بخش عبارتاند از:
- Sounder
- Flasher یا Beacon
- Manual Call Point
در این مقاله قصد داریم دستهبندی جامعی درباره Alarm Device ها بیان کرده و تجهیزات مرتبط را بررسی کنیم.
انواع Alarm Device در سیستم اعلام حریق
Alarm Device ها را میتوان به سه دسته کلی تقسیم نمود:
- آژیر یا Sounder
- چراغ یا Flasher که به آنها Beacon نیز گفته می شود.
- شستی های هشدار دهنده دستی یا Manual Call Point
هر کدام از این تجهیزات وظیفه متفاوتی در اطلاعرسانی شرایط اضطراری دارند.
الف)آژیر سیستم اعلام حریق Sounder:
هنگام وقوع آتشسوزی یا نشت گاز در یک محیط صنعتی، اپراتورها و افراد حاضر در محل باید در کوتاهترین زمان ممکن از وقوع وضعیت خطرناک مطلع شوند.
Sounder با تولید هشدار صوتی این وظیفه را بر عهده دارد.
صدای آژیر باید به اندازهای باشد که در محیط موردنظر قابل تشخیص باشد؛ بنابراین هنگام انتخاب Sounder باید شرایط محیط، سطح صدای موجود در سایت و مشخصات تجهیز مورد توجه قرار گیرد.
مهمترین پارامترها برای انتخاب Sounder:
- Material: انتخاب Material مناسب برای بدنه، با توجه به نصب در شرایط محیطی مختلف از جمله پارامترهای مهم در انتخاب Sounder می باشد.
- Voltage :Sounder ها معمولا با ولتاژ متناوب یا مستقیم در دامنه های متفوت موجود می باشند که باید آن را با توجه به ولتاژ موجود در محل مورد نظر انتخاب نمود.
- Cable Entries: با توجه به سطح مقطع کابل در محل نصب باید سایز مناسب ورودی کابل به بدنه تجهیز را انتخاب نماییم.
- Output: خروجی صدای Sounder ها معمولا بر حسب dB(A) مطابق با استانداردهای اروپایی در 1 متر اندازه گیری می شود.
- Explosion Zone: با توجه به ناحیه ضد انفجاری محل نصب باید Sounder مناسب انتخاب شود.
با توجه به نکات فوق و جدول زیر می توان Sounder مناسب جهت نصب در محل مورد نظر را انتخاب نمود.
| Image | Ingress Protection | Temperature | Output | Voltage | Entries | Material | Approval | |
 |
IP65 | -20~55°C | Up to 109 dB(A) | 24 VDC 200-254 VAC |
2x M20 | Cast Iron | Ex ‘d’ IIB T5 Gb | DB6 (Bell) |
 |
IP66 & IP67 | -50~70°C | 117 dB(A) | 12-48 VDC | 3x M20 | GRP (Glass Reinforced Polyester) | Weather- proof |
DB15 |
 |
IP66 & IP67 | -55~70°C | 107±3dB(A) @ 1 Meter |
12-24 VDC 115-230VAC |
3x M20 | GRP (Glass Reinforced Polyester) | Weather- proof |
DB12 |
 |
IP66 & IP67 | -55~70°C | 107±3dB(A) @ 1 Meter for IIB 103±3dB(A) @ 1 Meter for IIC |
12-24 VDC | 3x M20 | GRP (Glass Reinforced Polyester) | Ex ‘ia’ IIC T4 Ex ‘ia’ IIB T4 |
DB7P |
 |
IP65 | -20~55°C | 100 ±3 dB(A) | 12-24 VDC | 2x M20 (Side) | ABS(Acrylonitrile Butadiene Styrene) | Ex ‘ia’ IIC T4 Ga | DB5 |
 |
IP66 & IP67 | -20~70°C -55~70°C |
110 dB(A) | Up to 48VDC | 2x M20 | GRP (Glass Reinforced Polyester) | Ex ‘d’ IIC T4/T5 | DB3V |
 |
IP66 & IP67 | -20~70°C -55~70°C |
115 ±3 dB(A) | 12-48 VDC 110 , 254 VAC |
2x M20 2x ½ NPT |
GRP (Glass Reinforced Polyester) | Ex ‘d’ IIC T4/T5 | DB3 |
 |
IP66 & IP67 | -55~70°C | Up to 125 dB(A) @ 1 Meter | 12-48 VDC 110 , 254 VAC |
2x M20 2x ½ NPT |
GRP (Glass Reinforced Polyester) | Ex ‘d’ IIC T4/T5/T6 Gb Ex ‘de’ IIC T4/ T5/T6 Gb |
DB3B |
 |
IP66 | -20~70°C | DB1(P): 103
±3 dB(A) (96±3 dB(A) for 12v DB1
|
12-48 VDC 110 , 240 VAC |
3x M25 3x M20 |
LM25 Alloy SS | Ex ‘d’ IIB T6 Ex’d’ IIB T5 |
DB1 |
ب) Flasher (Beacon):
Flasher یا Beacon یک تجهیز هشداردهنده نوری است که در زمان تشخیص وضعیت خطرناک، با ایجاد نور یا فلاش قابل مشاهده، افراد حاضر در محیط را از شرایط اضطراری مطلع میکند.
در محیطهای صنعتی که میزان صدای محیط زیاد است، استفاده همزمان از هشدار صوتی و نوری میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
پارامترهای مهم جهت انتخاب Sounder:
- Material: انتخاب Material مناسب برای بدنه، با توجه به نصب در شرایط محیطی مختلف از جمله پارامترهای مهم در انتخاب Flasher میباشد.
- Voltage :Flasher ها معمولا با ولتاژ متناوب یا مستقیم در دامنه های متفاوت موجود میباشند که باید آن را با توجه به ولتاژ موجود در محل مورد نظر انتخاب نمود.
- Cable Entries: با توجه به سطح مقطع کابل در محل نصب باید سایز مناسب ورودی کابل به بدنه تجهیز را انتخاب نماییم.
- Lens Colour: رنگ چراغ مورد نظر از جمله دیگر مشخصات مهم میباشد، که باید مطابق طراحی در نظر گرفته شود.
- Explosion Zone: با توجه به ناحیه ضد انفجاری محل نصب باید Flasher مناسب انتخاب شود.
با توجه به نکات فوق و جدول زیر میتوان Flasher مناسب جهت نصب در محل مورد نظر را انتخاب نمود.
| Image | Energy | Ingress Protection | Temperature | Function | Voltage | Entries | Material | Approval | |
 |
– | IP66 & IP67 | -55~70°C -55~55°C |
Rotating | 12,24 VDC 110,240 VAC |
2x M20 | Body: GRP Lens: Glass |
Ex ‘d’ IIB T3/T4 Ga | TH12 |
 |
0.5 Joules | IP66 & IP67 | -50~70°C | 60 fpm | 12,24 VDC | 3x M20 | Body: UV Stable GRP Lens: Clear Polycarbonate Cover |
Ex ‘ia’ IIB/IIC T4 Ga | XB8 |
 |
21 Joules | IP66 & IP67 | -55~70°C | 60 fpm | 24 VDC 110,240VAC |
2x M20 | Body: GRP Lens: Glass |
Ex ‘d’ IIB T4/ T5/T6 Gb | XB12 |
 |
21 Joules | IP66 & IP67 | -55~70°C | 60 fpm 120 fpm 240 fpm |
24-48 VDC 110 – 254 VAC |
3or 4 M20 2or 4 x M25 |
Body: SS316 , LM25 Lens: Glass |
Ex ‘d’ IIC T4/ T5/T6 Gb | XB4 |
 |
15 Joules | IP66 & IP67 | -55~70°C | 60 fpm 80 fpm 120 fpm |
24-48 VDC 110 – 254 VAC |
2or 3 x M20 3x M25 2or 3 ¾ NPT 3x ½ NPT |
Body: GRP Lens: Glass |
Ex ‘d’ IIC T4/ T5/T6 Gb | XB15 |
 |
10,15 Joules | IP66 & IP67 | -55~55°C | Steady | 24-48 VDC 110 – 254 VAC |
1or 2 x M20 | Body: GRP Lens: Glass |
Ex ‘d’ IIB T4 | XB10 |
 |
5 Joules | IP66 & IP67 | -55~70°C | Steady | 24-48 VDC 110 -240 VAC |
2x M20 2x ½ NPT |
Body: GRP Lens: Glass |
Ex ‘d’ IIB T4/T5/T6 | XB11 |
 |
5-8 Joules | IP66 & IP67 | -55~70°C | Steady | 24-48 VDC 110 – 254 VAC |
4x M20/M25 4x 1/2 NPT or 1/4 NPT |
Body: SS316 , Alloy Lens: Glass |
Ex ‘d’ IIC T5/T6 Gb | SM87-HXBS/A |
 |
– | IP66 & IP67 | -55~70°C | 60 fpm 80 fpm 120 fpm Double Flash Steady |
12-48 VDC | 2x M20 3x M20 |
Body: GRP Lens: Glass |
Ex ‘d’ IIB T5/T6 | LD15 |
ج) Manual Call Point:
Manual Call Point یا شستی اعلام حریق به افراد حاضر در محیط اجازه میدهد در صورت مشاهده آتش، نشت گاز یا شرایط خطرناک، به صورت دستی وضعیت هشدار را فعال کنند.
این تجهیز میتواند در کنار دتکتورهای اتوماتیک مورد استفاده قرار گیرد.
برای مثال ممکن است یک فرد قبل از اینکه دتکتور شرایط خطرناک را تشخیص دهد، وقوع آتش را مشاهده کند. در چنین شرایطی میتوان با فعال کردن Manual Call Point، سیگنال هشدار را به سیستم کنترل ارسال کرد.
پارامترهای مهم جهت انتخاب Manual Call Point:
- Material: انتخاب Material مناسب برای بدنه، با توجه به نصب در شرایط محیطی مختلف از جمله پارامترهای مهم در انتخاب Manual Call Point میباشد.
- Voltage :Manual Call Point ها معمولا با ولتاژ متناوب یا مستقیم در دامنه های متفاوت موجود میباشند که باید آن را با توجه به ولتاژ موجود در محل مورد نظر انتخاب نمود.
- Cable Entries: با توجه به سطح مقطع کابل در محل نصب باید سایز مناسب ورودی کابل به بدنه تجهیز را انتخاب نماییم.
- Explosion Zone: با توجه به ناحیه ضد انفجاری محل نصب Manual Call Point باید مناسب انتخاب شود.
با توجه به نکات فوق و جدول زیر میتوان Manual Call Point مناسب جهت نصب در محل مورد نظر را انتخاب نمود.
| Image | Switch | Ingress Protection | Temperature | Type | Voltage | Entries | Material | Approval | |
 |
– | IP66 & IP67 | -55~55°C | Break Glass | Up to 28 VDC | 2xM20 | UV Resistant GRP | Ex ‘ia’ IIC T4 | BG3 |
 |
DC: 0-30 V,5A or 3A AC:0-254V,5A |
IP66 & IP67 | -40~70°C | Break Glass | Up to 28 VDC | 2xM20 | UV Resistant GRP | Ex ‘ia’ IIC T4 Ga |
BG2 |
 |
1 or 2 Changeover switches | IP66 & IP67 | -40~70°C | Break Glass | 28 VDC 254 VAC |
Up to 4 x M16 or M20 | UV Resistant GRP | Ex ‘ia’ IIC T4 Ga |
BG |
 |
1 or 2 Changeover switches | IP66 & IP67 | -40~70°C | Flap and Push | Up to 254 VAC Up to 28 VDC |
2x M20 2x ½ NPT |
UV Resistant GRP | Ex ‘ia’ IIC T4 Ga |
PB |
 |
1 or 2 c/o switches, 254V, 3A max | IP66 & IP67 | -55~70°C | Push Type | 0-50 VDC 0 – 254 VAC |
Up to 2xM20 or M25 Up to 2x ½ ‘’Or ¾ ‘’ |
GRP | Ex ‘d’ IIC T6 Gb | PH1 |
 |
2 pole c/o | IP66 & IP67 | Ex ‘d’: -55~70°C Ex ‘ia’ : -55~60°C |
Break Glass | Ex ‘d’ : 24 VAC or VDC Ex ‘ia’: 28 VAC or VDC |
Up to 4xM20 or M25 | SS316L LM25 Alloy |
Ex ‘d’ IIC T5/T6 Gb Ex ‘ia’ IIC T4 Ga |
SM87 |
تفاوت سیستم اعلام حریق معمولی و صنعتی چیست؟
سیستمهای اعلام حریق مورد استفاده در ساختمانهای مسکونی و اداری با سیستمهای مورد استفاده در صنایع بزرگ یکسان نیستند.
در محیطهای معمولی ممکن است تجهیزات برای تشخیص دود و حرارت کافی باشند، اما در محیطهای صنعتی خطراتی مانند نشت گازهای قابل اشتعال، شعله ناگهانی و انفجار نیز باید در نظر گرفته شود.
در سیستمهای صنعتی معمولاً پارامترهای بیشتری هنگام انتخاب تجهیزات بررسی میشوند؛ از جمله:
- نوع گاز یا ماده قابل اشتعال
- نوع فرآیند
- محدوده خطر
- Zone بندی محیط
- دمای محیط
- میزان رطوبت
- درجه حفاظت IP
- جنس بدنه
- نوع Cable Entry
- تأییدیههای تجهیز
- نیازمندیهای پروژه
به همین دلیل انتخاب تجهیزات F&G باید بر اساس شرایط واقعی محل نصب و طراحی مهندسی سیستم انجام شود.
نگهداری و تست سیستم اعلام حریق
نصب سیستم اعلام حریق پایان کار نیست. تجهیزات باید به صورت دورهای بررسی و تست شوند تا از آمادهبهکار بودن آنها اطمینان حاصل شود.
برنامه نگهداری میتواند شامل مواردی مانند:
- بررسی ظاهری تجهیزات
- بررسی اتصالات
- تست دتکتورها
- تست Sounder
- تست Flasher
- تست Manual Call Point
- بررسی Control Panel
- بررسی وضعیت کابلها
- ثبت نتایج تستها
باشد.
سوابق تست و نگهداری نیز باید ثبت شوند تا در صورت بروز مشکل، امکان بررسی وضعیت تجهیز و سابقه عملکرد آن وجود داشته باشد.
جمعبندی
در محیطهای صنعتی، بهخصوص نفت، گاز و پتروشیمی، سیستمهای Fire and Gas یا F&G علاوه بر تشخیص آتش و شعله، برای شناسایی نشت گاز نیز مورد استفاده قرار میگیرند.
یک سیستم F&G را میتوان به سه بخش اصلی شامل تجهیزات تشخیصدهنده، تجهیزات هشداردهنده و سیستم کنترل تقسیم کرد.
تجهیزاتی مانند Flame Detector، Gas Detector، Sounder، Flasher و Manual Call Point هر کدام نقش مشخصی در این سیستم دارند.
در زمان انتخاب تجهیزات اعلام حریق صنعتی باید عواملی مانند نوع خطر، شرایط محیطی، درجه حفاظت IP، ولتاژ، Cable Entry، محدوده دمای کاری و تأییدیههای مورد نیاز بررسی شود.
انتخاب صحیح تجهیزات و همچنین تست و نگهداری دورهای سیستم میتواند به افزایش قابلیت اطمینان سیستم اعلام حریق و کاهش ریسکهای ناشی از حوادث صنعتی کمک کند.
خرید سیستم اعلام حریق
شرکت فرتاک ایمن ویژن تأمینکننده تجهیزات ابزار دقیق و تجهیزات مورد استفاده در سیستمهای ایمنی و اعلام حریق صنعتی است.
برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره تجهیزات Fire & Gas، دتکتور شعله، دتکتور گاز، Sounder، Flasher و Manual Call Point و همچنین استعلام قیمت محصولات میتوانید با کارشناسان فرتاک ایمن ویژن در ارتباط باشید.
لطفا برای خرید سیستم اعلام حریق با شماره 02191094546 در ارتباط باشید.
سوالات متداول
1. سیستم اعلام حریق صنعتی (F&G) چیست؟
سیستم اعلام حریق صنعتی یا Fire and Gas System، مجموعهای از تجهیزات است که برای تشخیص زودهنگام آتشسوزی یا نشت گاز در محیطهای حساس (مانند صنایع) طراحی شده است تا از بروز خسارات جانی و مالی جلوگیری کند.
2. تفاوت محیطهای صنعتی و غیرصنعتی در سیستم اعلام حریق چیست؟
تجهیزات مورد استفاده در محیطهای صنعتی به دلیل شرایط خاص محیطی (مانند احتمال انفجار یا خوردگی)، به «تجهیزات اعلام حریق صنعتی» معروف هستند که استانداردهای سختگیرانهتری نسبت به محیطهای معمولی دارند.
3. اجزای اصلی یک سیستم اعلام حریق صنعتی شامل چه مواردی است؟
یک سیستم F&G شامل سه بخش اصلی است: تجهیزات تشخیصدهنده (گاز و آتش) یا Fire and Gas Detector، تجهیزات هشداردهنده یا Alarm Device، و سیستم کنترل یا Control Panel.
4. انواع تجهیزات هشداردهنده (Alarm Devices) کدامند؟
تجهیزات هشداردهنده به سه دسته کلی تقسیم میشوند: آژیر یا Sounder (جهت ایجاد هشدار شنیداری)، چراغ یا Flasher (جهت ایجاد هشدار دیداری)، و شستیهای دستی یا Manual Call Point (جهت اعلام دستی حریق توسط اپراتور).
5. هنگام انتخاب آژیر (Sounder) چه پارامترهایی باید در نظر گرفت؟
برای انتخاب صحیح آژیر، بررسی پارامترهای زیر ضروری است: جنس بدنه (Material) متناسب با شرایط محیطی، ولتاژ (Voltage) متناوب (AC) یا مستقیم (DC) بودن، ورودی کابل (Cable Entries) متناسب با سطح مقطع کابل، شدت صدا (Output) بر حسب dB(A)، و ناحیه ضد انفجار (Explosion Zone) مطابق با استاندارد محیط نصب.
6. پارامترهای مهم در انتخاب چراغهای هشدار (Flasher) چیست؟
علاوه بر موارد مشابه آژیر (جنس، ولتاژ، ورودی کابل و ناحیه ضد انفجار)، پارامترهای زیر نیز حیاتی هستند: رنگ لنز (Lens Colour) مطابق با طراحی پروژه، انرژی (Energy) میزان انرژی تخلیه شده (ژول)، و نوع عملکرد مانند چرخان (Rotating)، ثابت (Steady) یا دو بار فلاش (Double Flash).
7. شستی اعلام حریق دستی (Manual Call Point) چه کاربردی دارد؟
این تجهیز به اپراتور اجازه میدهد در صورت مشاهده مستقیم نشت گاز یا آتش، با جابجایی اهرم یا فشردن دستگاه، پیام را به کنترل پنل مخابره کرده و باعث فعال شدن آژیرها و چراغهای هشدار در محل شود.
8. مدت زمان تحویل تجهیزات سیستم اعلام حریق صنعتی چقدر است؟
بسته به موجودی انبار و شرایط پروژه، تجهیزات سیستم اعلام حریق صنعتی در سریعترین زمان ممکن به مشتری تحویل داده میشوند.
9. آیا تجهیزات سیستم اعلام حریق صنعتی دارای گارانتی هستند؟
بله، تجهیزات سیستم اعلام حریق صنعتی ارائه شده توسط فرتاک ایمن ویژن با گارانتی رسمی و معتبر عرضه میشوند.
10. آیا قبل از ارسال، تست کیفیت روی تجهیزات انجام میشود؟
بله، قبل از ارسال از نظر عملکرد و کیفیت توسط کارشناسان فنی بررسی و تست میشوند.
11. چگونه میتوان این تجهیزات را تهیه کرد؟
برای خرید، ثبت سفارش، دریافت مشاوره تخصصی و اطلاع از قیمت روز، میتوانید با شماره 02188800719 تماس بگیرید.
